پالپ دندان داخلی ترین قسمت دندان

پالپ دندان چیست ؟

پالپ دندان داخلی ترین قسمت دندان است. این در داخل محفظه سخت دندان قرار دارد که از مینا و عاج تشکیل شده است. این محفظه سخت در اطراف پالپ دندان از آن در برابر عفونت توسط میکروب های موجود در دهان محافظت می کند. در صورت پوسیدگی دندان ، این پوشش خارجی از بین می رود و حفره ها یا حفره هایی ایجاد می کند که می تواند پالپ دندان را در معرض این میکروب ها و همچنین در دمای شدید غذا قرار دهد.

پالپ از چه قسمت های تشکیل شده است؟

شاید اگر بخواهیم کمی تخصصی و موشکافانه در مورد پالپ صحبت کنیم باید بگوییم در بررسی پالپ از محیط به مرکز ،می توان بافت آن را بدین گونه طبقه بندی نمود.

1- ناحیه ادنتوبلاستی (Odontoblastic layer)

2- ناحیه بدون سلول ((cell free Zone

3- ناحیه پر سلول (cell rich zone )

۴- ناحیه مرکزی (central zone )

1- ناحیه ادنتوبلاستی

ادنتوبلاستها از جسم سلولی تشکیل می شوند. در این ناحیه در اطراف جسم سلولی ادنتوبلاست ها، مویرگ و اعصاب حسی یافت می شود . عملکرد اولیه ادنتوبلاستها تولید و رسوب عاج و انجام عمل دنتینوژنز می باشد . دنتینوژنز شامل تولید رسوب و آهکی شدن یک ماتریکس بوده که پره دنتین نام دارد و بین عاج کلسیفیه شده و ناحیه ادنتوبلاستی یافت می شود و یک نوع کمپلکس پروتئین کربوهیدرات می باشد . در داخل این ماتریکس ، نمکهای کلسیم و فسفر رسوب کرده و در نهایت ساختمان را که عاج خوانده میشود به وجود می آورند .

میزان گسترش ادنتوبلاستی به داخل عاج مشخص نشده است. در بعضی از مطالعات که در مورد دندانهای بالغ به عمل آمده است ادعا شده است که این ماده یک سوم ضخامت عاج را طی می کنند و در برخی دیگر ادعا شده است که تمام ضخامت عاج را طی کرده و به محل اتصال مینا و عاج می رسند. فضای اطراف ادنتوبلاستی با مایع خارج سلولی پر شده و نقش مهمی را در انتقالات حسی ، بازی می کند .

2- ناحیه بدون سلول

ناحیه بدون سلول یا ناحیه ویل ناحیه ای تقریبا خالی از سلول می باشد که به مرکز پالپ نزدیکتر است این ناحیه اگرچه بدون سلول خوانده می شود ولی حاوی تعدادی فیبروبلاست و سلولهای مزانشیمی و ماکروفاز می باشد. مهمترین عناصر این ناحیه عبارتند از شبکه مویرگی ، شبکه عصبی و ماده زمینه ای شبکه مویرگی که در تغذیه ادنوبلاست ها و سلول های این ناحیه نقش دارد.

حتما بخوانید : درد فک و مشکلاتی که با خود به همراه دارد

٣- ناحیه پر سلول

عناصر اصلی آن عبارتند از ماده زمینه ای ، فیبروبلاست ها و الیاف کلاژن ، سلول های تمایز نیافته مزانشیمال و ماکروفاژها.

ماده زمینه ای ، ماده ای ژلاتینی است که از آب و پروتئین ها درست شده است ، ماده زمینه ای به عنوان وسیله ای برای حمل و نقل متابولیت ها و فرآورده های زائد سلولی عمل می کند. فیبروبلاست ها فراوان ترین سلول های پالپ را تشکیل می دهند همچنین در تجزیه کلاژن و رسوب بافت آهکی نیز نقش دارند، تعداد فیبروبلاست ها در ناحیه پر سلول مخصوصا در قسمت تاجی بیشتر از نواحی دیگر پالپ است .

این قسمت رنگ مایل به سفید دارد . این قسمت ، عروق و اعصاب را در مقابل آسیب های محافظت کرده و از نظر کلینیکی نیز دارای اهمیت می باشد زیرا خارج کردن پالپ را در طی عمل پالپکتومی آسانتر می کند.

4- ناحیه مرکزی

ناحیه مرکزی یا پالپ اصلی (Pulp proper) شامل عروق خونی و اعصاب می باشد. عروق خونی و اعصاب از این ناحیه ، شاخه هایی به محیط پالپ می فرستند. کانال های فرعی در صورت وجود ، محلی برای ورود و خروج عروق خونی می باشند . عروق در مسیر خود به سوی مرکز پالپ شاخه شاخه شده و سرانجام به صورت مویرگ در می آیند و در ناحیه کم سلول خاتمه می یابند .

عوامل موثر در آسیب پالپ :

منشا اصلی تحریک بافت پالپ میکروارگانیسم های موجود در پوسیدگی های دندانی می باشند در صورتی که پوسیدگی ها درمان نشوند و بعد از تخریب مینا و عاج به پالپ برسند باعث التهاب و بیماری پالپ می شوند. علاوه بر پوسیدگی ها، ضربه دندان، حرکات ارتودنسی( وارد شدن نیروهای بیش از حد)، ترومای اکلوزال، بیماری های لثه ای شدید و کورتاژ عمیق ناحیه پری رادیکولار نیز می توانند باعث صدمه به پالپ شوند.

این بیماری در افرادی به وجود می آید که بهداشت دهان و دندان را رعایت نمیکنند و بیشتر در بزرگسالان دیده شده است. روند انجام مشکلات در دهان و دندان شخص از طریق این بیماری آهسته است و کم کم به دندان ها و لثه فشار وارد میکند. اگر به موقع درمان نشود باید شاهد یک جای خالی در بین دندان های خود باشید و آن را پر کنید.

علائم پالپ عفونی

معمولا دندان با پالپ ملتهب نسبت به محرک های سرما و گرما درد می گیرد و ممکن است دقایقی نیز ادامه داشته باشد. در مواردی بیمار درد خودبخودی، درد هنگام دراز کشیدن و ضرباندار را نیز تجربه می کند البته گاهی به خاطر مزمن بودن روند پوسیدگی، بیمار هیچگونه دردی را ممکن است تجربه نکرده باشد. ( بنابراین صرفا وجود و یا عدم وجود درد نمی تواند مبنای تشخیص باشد ).

مراحل درمان پالپ دندان

از آنجا که مینا و عاج در اثر عواملی مانند آسیب ، ترک ، شکستگی ، پوسیدگی دندان و خرابی دندان آسیب می بینند ، میکروب های دهان وارد پالپ دندان می شوند. سپس پالپ ملتهب شده و منجر به دندان درد می شود. با پیشرفت عفونت و التهاب ، پالپ ممکن است نکروز شود یا از بین برود. عفونت همچنین ممکن است به بافتهای اطراف دندان گسترش یابد و باعث آبسه دندان و عفونت استخوان ریشه و فک شود.

عفونت پالپ می تواند شدید باشد ، حتی منجر به سپسیس دهانی شود که در صورت عدم درمان ممکن است تهدید کننده زندگی باشد. عفونت پالپ در فک بالا نیز ممکن است به سینوس ها منتقل شود و باعث سینوزیت چرکی شود یا حتی به مغز گسترش یابد و باعث مننژیت یا آبسه مغز شود.

عفونت همچنین ممکن است به گلوله چشم منتقل شود و باعث ایجاد سلولیت مداری یا به سینوس غاری شود که باعث ترومبوز سینوس غاری شود. هر یک از این شرایط تهدید کننده زندگی است. پالپ یا محفظه پالپ ناحیه نرم در مرکز دندان است و شامل عصب ، رگ های خونی و بافت همبند است. عصب دندان در “ریشه” یا “پاهای” دندان است. کانال های ریشه از نوک ریشه دندان به داخل محفظه پالپ می روند.

مراحل درمانی به صورت زیر صورت میگیرد :

• بی حسی
• دستیابی به کانال
• تعیین طول کانال
• تمیز کردن و شکل دادن کانال ها: مهمترین فاکتور در درمان، حذف یا کاهش بافت پالپی ملتهب یا نکروز و میکروارگانیسم ها می باشد.
• پرکردن کانال: هدف از پر کردن کانال، به وجود آوردن یک مهر و موم کامل در تمام طول سیستم کانال ریشه از مدخل تاجی تا انتهای اپیکال می باشد.
• ترمیم موقت
• ترمیم دائم: نیاز به ترمیم مناسب به این واقعیت برمیگردد که دندان های درمان ریشه شده بیشتر به علت اشکال در ترمیم از دست می روند تا به دلیل شکست در درمان ریشه.

سلول‌های بنیادی مشتق از پالپ دندان چیست؟

در سال‌های اخیر انواع سلول‌های بنیادی مشتق از بافت‌های نرم دندان، بسیار مورد توجه بوده‌اند. سلول‌های بنیادی دندان در پالپ دندان کودکان یا دندان شیری که بین سنین پنج تا ۱۲ سال می‌افتد، وجود دارد؛ این سلول‌ها را همچنین می‌توان در نوجوانانی که نیاز به تخلیه دندان‌های آسیای کوچک برای ترمیم دارند و از دندان عقل سالم بزرگسالان جداسازی کرد.

حتما بخوانید : بزاق دهان و فوایدش برای سلامتی دهان

خصوصیات چند توانی، امکان خود نوزایی و تکثیر سریع، این سلول‌ها را به گزینه‌ای مناسب جهت استفاده در روش‌های مهندسی بافت و درمان‌های باز زایی (regenerative medicine) تبدیل کرده است. علاوه بر این استخراج آسان و ارزان سلول‌های بنیادی پالپ دندان‌های بالغ (Dental Pulp Stem Cell) و سلول‌های بنیادی دندان‌های شیری لق (Stem cells from Human Exfoliated Deciduous Teeth) از بافت دور ریختنی پالپ، مزیت ویژه‌ای است که در کنار بروز نشانگرهای مزانشیمی و دارا بودن بعضی خواص سلول‌های بنیادی عصبی موقعیتی استثنایی را برای استفاده این سلول‌ها ایجاد کرده است.

سلول‌های بنیادی مشتق از پالپ دندان در چه زمینه‌هایی کاربرد دارد؟

این سلول‌ها مانند سلول‌های مزانشیمی مغز استخوان افراد بالغ (BMSCs) در محیط آزمایشگاه توان تمایز به رده‌های مختلف سلولی را دارد؛ این سلول‌ها در زمان تکوین از مهاجرت سلول‌های ستیغ عصبی به وجود آمده‌اند که مطالعات نشان‌دهنده توانایی آن‌ها جهت تحریک بازسازی دراز مدت اعصاب در آسیب‌های طناب نخاعی ستون فقرات و تمایز به نورون‌های عملکردی در محیط آزمایشگاه است.

از سوی دیگر محققان با استفاده از سلول‌های بنیادی برگرفته از دندان‌های عقل افراد بالغ موفق شدند ریشه دندان را در خوک تولید کرده و با پیوندهای دندانی تاج دندان‌ها را ترمیم کنند، همچنین دانشمندان موفقیت‌های چشمگیری در درمان ضایعات دهان و دندان در محیط آزمایشگاه به دست آورده‌اند؛ توان تمایز استخوانی مشاهده شده در رده‌های ذکر شده بیانگر ارزش بالای استفاده از آن‌ها در درمان بعضی ناهنجاری‌های استخوانی از جمله بازسازی نقص‌های جمجمه‌ای است.