رویش دندان یکی از مهم ترین مراحل رشد کودک است که معمولا از 6 ماهگی آغاز می شود و والدین زیادی در مورد چگونگی مراقبت از دندان شیری کودکان سوالاتی دارند. دندان های شیری نه تنها برای جویدن و تغذیه اهمیت دارند، بلکه نقش حیاتی در رشد صحیح فک، تکلم و حتی عزت نفس کودک ایفا می کنند. در اینجا به طور کامل درباره رویش دندان، اهمیت دندان های شیری و روش های مراقبت از دندان شیری کودکان صحبت خواهیم کرد.بسیار مهم است در زیر نظر دکتر آزیتا خورشیدیان متخصص دندانپزشکی کودکان، چکاپ دوره ای دندان کودکان انجام شود.
دندان شیری چیست و چه زمانی رویش می کند؟
دندان های شیری (Primary Teeth) اولین مجموعه دندان هایی هستند که در دهان کودک شما رشد می کنند. این دندان ها نقش های بسیار حیاتی در سلامت و رشد کلی کودک دارند که در ادامه به تفصیل به آن ها خواهیم پرداخت.
به طور معمول، رویش اولین دندان شیری در حدود 6 ماهگی آغاز می شود و با بیرون آمدن دو دندان جلویی در فک پایین همراه است. البته این یک قانون کلی است و زمان بندی رویش دندان در کودکان مختلف می تواند بسیار متفاوت باشد. رویش دندان در برخی نوزادان ممکن است از 3 ماهگی شروع شود و در برخی دیگر تا بعد از یک سالگی به تاخیر بیفتد. هر دوی این موارد طبیعی هستند و جای نگرانی ندارند. فرآیند کامل شدن 20 دندان شیری (10 دندان در فک بالا و 10 دندان در فک پایین) معمولا تا سن 3 سالگی ادامه پیدا می کند.
علائم و نشانه های رویش دندان شیری
بدن هر کودک واکنش متفاوتی به رویش دندان نشان می دهد. برخی کودکان این دوره را به راحتی و بدون هیچ علامتی سپری می کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است دچار بی قراری شوند. شایع ترین نشانه هایی که باید به آن ها توجه کنید عبارتند از:
افزایش ترشح بزاق
یکی از واضح ترین نشانه ها، آبریزش بیش از حد از دهان است. این بزاق اضافی می تواند باعث ایجاد راش و حساسیت پوستی در اطراف دهان، چانه و گردن کودک شود.
تمایل به جویدن اشیاء سخت
فشار ناشی از رویش دندان از زیر لثه باعث ایجاد حس ناراحتی می شود. کودک برای تسکین این فشار، به طور غریزی هر چیزی را که به دستش می رسد، از اسباب بازی گرفته تا انگشتان خودش، به سمت دهان می برد و محکم گاز می گیرد.
بی قراری و تحریک پذیری
درد و ناراحتی لثه می تواند کودک آرام شما را بدخلق و بهانه گیر کند. این بی قراری ها معمولا در شب ها بیشتر می شوند و ممکن است الگوی خواب او را به هم بریزند.
تورم و قرمزی لثه
اگر به آرامی لثه های کودک را نگاه کنید، احتمالا متوجه قرمزی و تورم خفیف در ناحیه ای که دندان در حال بیرون آمدن است، خواهید شد.
توجه داشته باشید که علائمی مانند تب بالا، اسهال یا استفراغ به طور مستقیم به رویش دندان مرتبط نیستند. اگر کودک شما دچار این علائم شد، حتما با یک متخصص اطفال مشورت کنید تا دلایل دیگر بررسی شوند.
چگونه ناراحتی کودک در دوران دندان درآوردن را کاهش دهیم؟
دیدن بی قراری فرزندتان قطعا برای شما سخت است. خوشبختانه راه های ساده و موثری برای آرام کردن او وجود دارد:
ماساژ لثه
با انگشت کاملا تمیز و شسته شده، به آرامی لثه های کودک را برای چند دقیقه ماساژ دهید. این فشار ملایم می تواند به طرز شگفت انگیزی درد او را تسکین دهد.
استفاده از دندان گیر های سرد
دندان گیر های لاستیکی مخصوصی در بازار وجود دارند. می توانید آن ها را برای مدتی در یخچال (نه فریزر) قرار دهید تا خنک شوند و سپس به کودک بدهید. سرما به بی حس شدن لثه و کاهش التهاب کمک می کند.
غذا های خنک و نرم
اگر کودک شما خوردن غذا های کمکی را شروع کرده است، می توانید پوره های میوه خنک یا ماست ساده و سرد به او بدهید. این غذا ها هم لثه های او را تسکین می دهند و هم به تغذیه او کمک می کنند.
خشک نگه داشتن صورت
برای جلوگیری از حساسیت های پوستی ناشی از آبریزش دهان، همیشه یک پارچه نخی و تمیز در دسترس داشته باشید و به آرامی صورت و گردن کودک را خشک کنید.
چرا مراقبت از دندان شیری کودکان اینقدر اهمیت دارد؟
این یک تصور کاملا اشتباه است که چون دندان های شیری موقتی هستند و در نهایت می افتند، نیازی به مراقبت جدی ندارند. مراقبت از دندان شیری کودکان یکی از مهمترین وظایف والدین برای تضمین سلامت آینده فرزندشان است. این دندان ها نقش های بسیار حیاتی ایفا می کنند:
نقش حیاتی در جویدن و تغذیه
کودکان برای جویدن صحیح غذا و دریافت مواد مغذی لازم برای رشد، به دندان های شیری سالم و قوی نیاز دارند. دندان های پوسیده و دردناک می توانند کودک را از غذا خوردن بیزار کنند و منجر به سوء تغذیه شوند.
حفظ فضا برای دندان های دائمی
هر دندان شیری، فضایی را برای رویش دندان دائمی جانشین خود در فک نگه می دارد. اگر یک دندان شیری به دلیل پوسیدگی زودتر از موعد کشیده شود، دندان های مجاور به سمت این فضای خالی حرکت می کنند. این امر باعث می شود دندان دائمی زیرین فضای کافی برای رویش صحیح نداشته باشد و در آینده منجر به نامرتبی دندان ها و نیاز به درمان های ارتودنسی پرهزینه شود.
کمک به رشد گفتار و تکلم
تلفظ صحیح بسیاری از حروف و کلمات به تماس زبان با دندان های جلویی بستگی دارد. نبودن یا پوسیدگی این دندان ها می تواند در توانایی کودک برای صحبت کردن واضح اختلال ایجاد کند.
تاثیر بر اعتماد به نفس و ظاهر کودک
یک لبخند زیبا با دندان های سالم، نقش مهمی در اعتماد به نفس و تعاملات اجتماعی کودک دارد. پوسیدگی و ظاهر نازیبای دندان ها می تواند باعث خجالت کودک از لبخند زدن و صحبت کردن در جمع شود.
راهنمای جامع مراقبت از دندان شیری کودکان
حال که با اهمیت فوق العاده این دندان های کوچک آشنا شدیم، بیایید ببینیم چگونه باید از آن ها مراقبت کنیم. مراقبت از دندان شیری یک فرآیند مرحله به مرحله است که از بدو تولد آغاز می شود.
مراقبت از بدو تولد تا قبل از رویش اولین دندان
شاید تعجب کنید، اما مراقبت از سلامت دهان باید حتی قبل از دیدن اولین دندان شروع شود. بعد از هر بار شیر خوردن، با یک پارچه نخی تمیز و مرطوب یا گاز استریل، به آرامی لثه های نوزاد خود را تمیز کنید. این کار باکتری ها را از دهان او پاک می کند و او را به حس تمیز شدن دهان عادت می دهد.
پس از رویش اولین دندان
به محض دیدن اولین جوانه دندان، زمان استفاده از مسواک فرا رسیده است. یک مسواک انگشتی یا مسواکی با سر بسیار کوچک و مو های نرم تهیه کنید. به اندازه یک دانه برنج خمیر دندان حاوی فلوراید روی مسواک قرار دهید و به آرامی تمام سطوح دندان را تمیز کنید. این کار را دو بار در روز، یک بار صبح و یک بار قبل از خواب شب انجام دهید.
برای کودکان 1 تا 3 ساله
همچنان از مسواکی با سر کوچک و نرم استفاده کنید. مقدار خمیر دندان حاوی فلوراید می تواند به اندازه یک نخود کوچک افزایش یابد. در این سن، کودکان دوست دارند خودشان مسواک بزنند. به آن ها اجازه این کار را بدهید اما حتما در انتها خودتان یک بار دیگر دندان هایشان را به طور کامل مسواک بزنید تا از تمیز شدن تمام نقاط مطمئن شوید.
نقش تغذیه در سلامت دندان ها
از دادن نوشیدنی های شیرین مانند آبمیوه های صنعتی و نوشابه در شیشه شیر یا لیوان به کودک خودداری کنید. هرگز اجازه ندهید کودک با شیشه شیر حاوی شیر یا هر نوشیدنی دیگری به جز آب بخوابد. قند موجود در این مایعات تمام شب روی دندان ها باقی می ماند و باعث ایجاد پوسیدگی های شدید می شود که به آن “پوسیدگی شیشه شیر” می گویند.
اولین ویزیت دندانپزشکی
توصیه می شود اولین ویزیت دندانپزشکی کودک، همزمان با رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک سالگی او انجام شود. این ویزیت به کودک کمک می کند تا با محیط دندانپزشکی آشنا شود و ترسی از آن نداشته باشد. همچنین دندانپزشک متخصص کودکان می تواند راهنمایی های لازم برای مراقبت از دندان شیری کودکان را به شما ارائه دهد و وضعیت سلامت دهان فرزندتان را بررسی کند.
روش های پیشگیری حرفه ای در دندانپزشکی
علاوه بر مراقبت های روزانه در منزل، روش های پیشگیرانه ای وجود دارند که دندانپزشک می تواند برای محافظت بیشتر از دندان های کودک شما انجام دهد:
فلوراید تراپی
فلوراید تراپی (Fluoride Therapy) یک روش بسیار موثر برای مقاوم کردن ساختار مینای دندان در برابر اسید های تولید شده توسط باکتری ها است. در این روش، دندانپزشک ژل یا وارنیش حاوی فلوراید غلیظ را روی دندان های کودک قرار می دهد که به طور قابل توجهی از پوسیدگی دندان ها جلوگیری می کند.
فیشور سیلانت
فیشور سیلانت (Fissure Sealant) یک ماده همرنگ دندان و روان است که برای پوشاندن شیار های عمیق سطح جونده دندان های آسیاب (دندان های عقبی) استفاده می شود. این شیار ها محل اصلی تجمع مواد غذایی و شروع پوسیدگی هستند. سیلانت با پر کردن این شیار ها، تمیز کردن دندان را آسان تر کرده و از پوسیدگی آن ها جلوگیری می کند.
باور های غلط رایج درباره دندان های شیری
متاسفانه باور های نادرستی در مورد دندان های شیری وجود دارد که می تواند به سلامت کودکان آسیب بزند.
«دندان شیری چون می افتد، اهمیت ندارد»
همانطور که توضیح دادیم، این باور کاملا غلط است. دندان های شیری نقش های حیاتی در تغذیه، تکلم و حفظ فضا برای دندان های دائمی دارند و پوسیدگی آن ها می تواند منجر به درد، عفونت و مشکلات جدی در آینده شود.
«پوسیدگی دندان شیری به دندان دائمی ربطی ندارد»
عفونت ناشی از پوسیدگی شدید دندان شیری می تواند به جوانه دندان دائمی که در زیر آن در حال رشد است، سرایت کرده و به آن آسیب بزند. این آسیب می تواند باعث تغییر رنگ، بدشکلی یا حتی عدم رویش دندان دائمی شود.
نتیجه گیری
رویش دندان های شیری یک مرحله طبیعی و هیجان انگیز در رشد کودک شماست. این دندان های کوچک، هدیه هایی ارزشمند هستند که آینده سلامت دهان و دندان فرزند شما را شکل می دهند. به یاد داشته باشید که مراقبت از دندان شیری یک سرمایه گذاری بلند مدت برای یک لبخند زیبا و زندگی سالم است. با رعایت بهداشت روزانه، تغذیه مناسب و انجام معاینات دوره ای دندانپزشکی، می توانید این هدیه ارزشمند را برای فرزند دلبندتان حفظ کنید. سلامت امروز آن ها، تضمین کننده آرامش و اعتماد به نفس فردای آن هاست.