دوران شیردهی، دورانی شگفت انگیز اما پر از چالش است. در کنار تمام تمرکزی که بر سلامت نوزاد وجود دارد، سلامت مادر، به خصوص سلامت دهان و دندان، گاهی نادیده گرفته می شود. بسیاری از مادران نگران هستند که آیا مراجعه به دندانپزشک و انجام درمان ها می تواند به شیر آن ها یا نوزادشان آسیب برساند؟ این نگرانی، که اغلب با اطلاعات نادرست تقویت می شود، باعث می شود مادران درد دندان را تحمل کنند و درمان را به تاخیر بیندازند.
خبر خوب این است که دندانپزشکی در دوران شیردهی نه تنها امکان پذیر، بلکه در بیشتر موارد کاملا ایمن و ضروری است. به تاخیر انداختن درمان می تواند منجر به مشکلات جدی تری مانند عفونت های شدید شود که سلامت عمومی شما را بیشتر به خطر می اندازد و حتی ممکن است روند شیردهی را مختل کند. در این مقاله، ما به بررسی جامع بایدها و نبایدهای درمان های دندانپزشکی در این دوران حساس می پردازیم.
چرا دندان ها در دوران شیردهی آسیب پذیرتر به نظر می رسند؟
یک باور رایج اما غلط وجود دارد که شیردهی کلسیم را از دندان های مادر “می دزدد” و باعث پوسیدگی آن ها می شود. این باور صحت علمی ندارد. بدن شما کلسیم مورد نیاز برای تولید شیر را از استخوان های بدن (و نه دندان ها) تامین می کند و این تراکم استخوانی معمولا پس از پایان دوران شیردهی به حالت عادی باز می گردد.
دلایل واقعی مشکلات دندانی در این دوران اغلب موارد دیگری هستند:
تغییر در اولویت ها و خستگی
مراقبت از نوزاد تازه متولد شده، به خصوص با الگو های خواب نامنظم، می تواند بسیار خسته کننده باشد. در این شرایط، طبیعی است که رعایت بهداشت دهان و دندان مانند مسواک زدن دو بار در روز و استفاده منظم از نخ دندان، از اولویت خارج شود.
تغییر در عادات غذایی
مادران شیرده به انرژی بیشتری نیاز دارند. این نیاز گاهی منجر به ریزه خواری های مکرر، به خصوص مصرف کربوهیدرات ها و مواد قندی برای دریافت انرژی سریع می شود. این الگوی تغذیه، محیط دهان را برای رشد باکتری های مولد پوسیدگی ایده آل می کند.
خشکی دهان (Xerostomia)
بدن برای تولید شیر به آب زیادی نیاز دارد. اگر مادر به اندازه کافی مایعات مصرف نکند، ممکن است دچار کم آبی و در نتیجه خشکی دهان شود. بزاق دهان نقش کلیدی در شستشوی ذرات غذا و خنثی کردن اسید های دهان دارد.
نادیده گرفتن مشکلات قبلی
مشکلات دندانی که در دوران بارداری (به دلیل تغییرات هورمونی و ویار) آغاز شده اند، ممکن است در دوران شیردهی به دلیل عدم پیگیری، تشدید شوند.
کدام درمان های دندانپزشکی در دوران شیردهی ایمن هستند؟
خوشبختانه، تقریبا تمام درمان های روتین و ضروری دندانپزشکی با رعایت احتیاط، در دوران شیردهی ایمن در نظر گرفته می شوند.
عکس برداری و اشعه ایکس (X-Ray)
نگرانی از بابت اشعه ایکس کاملا قابل درک است. اما باید بدانید که در عکس برداری های دندانپزشکی مدرن، میزان اشعه بسیار کم و متمرکز است. علاوه بر این، استفاده از پیشبند سربی (Lead Apron) از قفسه سینه و شکم شما محافظت می کند. اشعه ایکس به هیچ عنوان وارد شیر مادر نمی شود و تاثیری بر آن ندارد.
بی حسی موضعی (Local Anesthesia)
این شایع ترین نگرانی مادران است. داروهای بی حسی رایج در دندانپزشکی، مانند لیدوکائین (Lidocaine)، به مقدار بسیار ناچیزی وارد جریان خون مادر می شوند و مقداری که ممکن است به شیر راه پیدا کند، آنقدر کم است که از نظر بالینی هیچ خطری برای نوزاد ندارد. حتی داروهایی که حاوی اپی نفرین (Epinephrine) (برای طولانی تر کردن اثر بی حسی) هستند نیز ایمن محسوب می شوند.
پر کردن و ترمیم دندان (Fillings)
پر کردن دندان با مواد کامپوزیت (همرنگ دندان) در دوران شیردهی کاملا بی خطر است. در مورد پرکردگی های آمالگام (Amalgam) که حاوی جیوه هستند، داشتن آن ها در دهان خطری ندارد، اما در مورد گذاشتن یا برداشتن آن ها در این دوران، بهتر است با دندانپزشک خود مشورت کنید، هرچند شواهد قطعی مبنی بر خطرناک بودن آن وجود ندارد. برای اطلاع بیشتر میتوانید پر کردن دندان در بارداری را مطالعه نکنید.
عصب کشی و درمان ریشه (Root Canal Therapy)
عفونت ریشه دندان (پالپ) می تواند دردناک و خطرناک باشد. نادیده گرفتن آن می تواند منجر به گسترش عفونت در بدن شود. دندانپزشکی در دوران شیردهی برای درمان ریشه نه تنها ایمن، بلکه ضروری است.
کشیدن دندان و جراحی
کشیدن دندان، از جمله دندان عقل، اگر ضروری باشد، در دوران شیردهی قابل انجام است.
آرامبخشی با گاز نیتروس اکساید (Nitrous Oxide)
اگر برای کاهش اضطراب نیاز به “گاز خنده” یا نیتروس اکساید دارید، این ماده ایمن در نظر گرفته می شود.
مصرف داروها در شیردهی
گاهی پس از درمان های دندانپزشکی، نیاز به مصرف داروهای مسکن یا آنتی بیوتیک است.
دارو های مسکن (Pain Relievers)
داروهایی مانند ایبوپروفن (Ibuprofen) و استامینوفن (Acetaminophen) به عنوان مسکن های انتخابی و ایمن در دوران شیردهی شناخته می شوند و به مقدار بسیار کمی در شیر ترشح می شوند. اما باید از مصرف داروهایی مانند آسپرین و کدئین به شدت خودداری کنید.
آنتی بیوتیک ها (Antibiotics)
اگر عفونتی وجود داشته باشد، دندانپزشک ممکن است آنتی بیوتیک تجویز کند. بسیاری از آنتی بیوتیک ها مانند خانواده پنی سیلین ها (مثل آموکسی سیلین) و سفالوسپورین ها در دوران شیردهی ایمن هستند. حتما به دندانپزشک خود اطلاع دهید که شیرده هستید تا داروی مناسبی را برای شما انتخاب کند.
کدام درمان ها را بهتر است به تعویق بیندازیم؟
در حالی که درمان های ضروری باید انجام شوند، برخی اقدامات غیر ضروری و زیبایی را می توان به بعد موکول کرد.
سفید کردن دندان (Teeth Whitening)
اگرچه اطلاعات دقیقی مبنی بر مضر بودن مواد سفید کننده (مانند پراکسید) در شیردهی وجود ندارد، اما از آنجایی که این یک درمان زیبایی و غیر ضروری است، توصیه عمومی بر این است که آن را تا پایان دوران شیردهی به تعویق بیندازید.
تعویض پرکردگی های آمالگام
همانطور که گفته شد، اگر پرکردگی آمالگام شما سالم است، بهتر است تعویض غیر ضروری آن (مثلا برای زیبایی و تبدیل به کامپوزیت) را تا پایان شیردهی عقب بیندازید تا از هرگونه قرار گرفتن غیر ضروری در معرض بخار جیوه هنگام برداشتن آن، اجتناب شود.
نتیجه گیری: سلامت شما، اولویت است
دندانپزشکی در دوران شیردهی یک انتخاب ایمن و مسئولانه است. تحمل درد دندان و به تاخیر انداختن درمان، نه تنها بر سلامت جسمی و روانی شما تاثیر منفی می گذارد، بلکه می تواند منجر به عفونت هایی شود که در نهایت برای شما و نوزادتان خطرناک تر از خود درمان دندانپزشکی است.